รื้อฟื้นประวัติศาสตร์ใต้เงาเม็กซิโกซิตี ผ่านเสียงสตรีที่ถูกลืม

ใต้ผืนหินใจกลางเม็กซิโกซิตี ร่องรอยของกาลเวลาฝังลึกอยู่ใต้ทางเดินของผู้คน เหนือพื้นดินคืออาสนวิหารหลังโอ่อ่าและผู้คนขวักไขว่ ทว่าลึกลงไปเบื้องล่างคือซากปรักหักพังของเตโนชตีตลัน อดีตศูนย์กลางของชาวเม็กซิกาที่ล่มสลายลงพร้อมหยาดเหงื่อและเลือดเนื้อในยุคพิชิตดินแดน

นับแต่ปี 1519 เม็กซิโกวนเวียนอยู่กับการเลือกว่าจะหยิบเรื่องเล่าบทใดขึ้นมาเชิดชู ละครฉากใหญ่ในประวัติศาสตร์มักผูกขาดอยู่กับชื่อที่คุ้นหูอย่างมอกเตซูมา กอร์เตส กวาอูเตมอก หรือสตรีอย่างมาลินเช ราวกับมีเพียงบุคคลเหล่านี้ที่ขับเคลื่อนชะตากรรมของหุบเขาแห่งเม็กซิโก

ทว่าบันทึกกระแสหลักกลับแทบไม่หยุดฟังเสียงของเตกวิชโปช บุตรสาวของมอกเตซูมา ซึ่งต่อมารับศีลล้างบาปในชื่ออิซาเบล ทั้งที่ชีวิตของเธอเกี่ยวพันกับบุคคลสำคัญในยุคนั้นอย่างแนบแน่น เธอมีความสัมพันธ์กับกวิตลาฮวักและกวาอูเตมอก ให้กำเนิดบุตรสาวแก่กอร์เตส และต่อมาแต่งงานกับชาวสเปน จนกระทั่งเสียชีวิตในปี 1551 แต่ชื่อของเธอกลับแทบไม่ปรากฏในความทรงจำร่วมของสังคม

เสียงที่ขาดหายจากหน้าประวัติศาสตร์

มุมมองที่ถูกละเลยนี้ได้รับการรื้อฟื้นขึ้นมาในนวนิยายเรื่องล่าสุดของโซเฟีย โรเบลดา เรื่อง The Other Moctezuma Girls โดยในบทวิจารณ์คอลัมน์ Mexico Well-Read ของสื่อเม็กซิโกนิวส์เดลี (MND) แอนน์ มารี แจ็กสัน ระบุว่านวนิยายเล่มนี้ผสมผสานประวัติศาสตร์เม็กซิกันเข้ากับบทละครชีวิตได้อย่างน่าติดตาม ทั้งยังเปี่ยมด้วยพลังทางศีลธรรมที่ทรงคุณค่า

งานเขียนชิ้นนี้ไม่ได้เพียงเล่าเกร็ดอดีตขึ้นใหม่ แต่ท้าทายขนบเดิมที่มักผลักผู้หญิงไปอยู่ริมขอบของมหากาพย์สงคราม ชะตากรรมของเตกวิชโปชหรืออิซาเบลสะท้อนว่า ผู้คนยุคนั้นไม่ได้มีเพียงผู้ชนะหรือผู้แพ้ หากยังมีชีวิตที่ต้องประนีประนอม ปรับตัว และแบกรับบาดแผลจากการล่มสลายของอารยธรรมเดิม

เมื่อมองกลับมายังเม็กซิโกซิตี เมืองหลวงแห่งนี้ไม่ได้บอกเล่าเพียงความงามทางสถาปัตยกรรม แต่กำลังตั้งคำถามเงียบๆ ว่าเราพร้อมเปิดรับเรื่องเล่าที่ซับซ้อนและเจ็บปวดขึ้นแล้วหรือไม่ เรื่องเล่าที่ไม่ใช่เพียงชัยชนะของสเปนหรือความพ่ายแพ้ของชนพื้นเมือง หากคือชีวิตจริงของผู้รอดชีวิตที่ถูกกลบฝังไว้ใต้ซากเมืองมาเนิ่นนาน