ถนนผ่าป่าแอมะซอน BR-319 เมื่อเส้นทางพัฒนาเปิดช่องกลุ่มอาชญากรรมยึดผืนป่า

เมื่อภาครัฐเริ่มขยับโครงการขยายถนน สิ่งแรกที่รุกคืบตามแนวเส้นทางกลับไม่ใช่กลไกบังคับใช้กฎหมาย แต่เป็นกลุ่มทุนเถื่อนที่เร่งจับจองทรัพยากรล่วงหน้า งานวิจัยชิ้นใหม่เปิดเผยว่า กลุ่มอาชญากรรมที่พัวพันกับการลักลอบตัดไม้ ทำเหมืองทองเถื่อน บุกรุกฮุบที่ดิน และทำปศุสัตว์ ได้เข้ายึดครองพื้นที่ผืนใหญ่ตามแนวทางหลวง BR-319 ในเขตป่าแอมะซอนของบราซิล ซึ่งเป็นหนึ่งในผืนป่าดงดิบที่ยังสมบูรณ์และบริสุทธิ์ที่สุดของประเทศ

ทางหลวง BR-319 เชื่อมระหว่างเมืองมาเนาส์กับปอร์ตูเวลยู ถูกตัดขาดและปล่อยทิ้งร้างมาตั้งแต่ปี 1998 แม้จะเปิดใช้งานครั้งแรกในทศวรรษ 1970 สภาพถนนที่ชำรุดจนสัญจรแทบไม่ได้ในอดีตเปรียบเสมือนเกราะธรรมชาติที่ช่วยปกป้องผืนป่าแถบนี้จากแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ทว่าจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2015 เมื่อดิลมา รูสเซฟฟ์ ประธานาธิบดีในขณะนั้น อนุมัติงบซ่อมบำรุงถนนสายนี้เป็นครั้งแรก สัญญาณฟื้นฟูเส้นทางดังกล่าวจุดชนวนให้การตัดไม้ทำลายป่าในพื้นที่พุ่งทะยานขึ้นทันที

แรงจูงใจทางเศรษฐกิจใต้เงาโครงการรัฐ

แรงกดดันยิ่งทวีความรุนแรงเมื่อฌาอีร์ โบลโซนาโร ก้าวขึ้นเป็นประธานาธิบดี พร้อมประกาศนโยบายลาดยางตลอดสายทาง คำมั่นดังกล่าวเปลี่ยนการเก็งกำไรที่ดินให้กลายเป็นการบุกรุกขนานใหญ่ ขบวนการนอกกฎหมายเร่งแผ้วถางป่าผืนใหญ่เพื่อเปลี่ยนเป็นทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ โดยหวังผลตอบแทนมหาศาลจากราคาที่ดินที่จะพุ่งสูงขึ้นเมื่อถนนสร้างเสร็จ ควบคู่กับความสะดวกในการลำเลียงผลผลิตออกสู่ตลาด

งานวิจัยนำโดยลูคัส แฟร์รานชี จากมหาวิทยาลัยเซาเปาลูและศูนย์วิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความหลากหลายทางชีวภาพ ชี้ว่ากลุ่มอาชญากรรมจัดตั้งเหล่านี้ขยายอิทธิพลและวางรากฐานอย่างเป็นระบบ ไม่ต่างจากเครือข่ายองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติที่สหประชาชาติเคยจับตาในภูมิภาคแปซิฟิก ซึ่งมักสบช่องจากโครงข่ายคมนาคมและจุดเชื่อมต่อการค้า เข้าไปควบคุมห่วงโซ่ผลประโยชน์ผิดกฎหมายตั้งแต่ต้นน้ำ

ความย้อนแย้งของการพัฒนา

โครงการนี้สะท้อนความย้อนแย้งของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน บราซิลยังคงเดินหน้ายกระดับทางหลวง BR-319 แม้ผู้เชี่ยวชาญเตือนซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า การทุ่มงบก่อสร้างถนนโดยไร้มาตรการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวด มีแต่จะเร่งให้ผืนป่าถูกทำลายเร็วขึ้น รัฐบาลอาจมองเส้นทางนี้เป็นหัวใจของการเชื่อมโยงเศรษฐกิจ แต่ในทางปฏิบัติ ถนนสายนี้กำลังกลายเป็นทางด่วนขนส่งไม้เถื่อนและแร่ทองคำที่ลดต้นทุนให้กลุ่มอิทธิพลอย่างมหาศาล

โจทย์ใหญ่ที่ยังไร้ทางออกคือ รัฐบาลบราซิลจะหยุดยั้งการรุกคืบนี้ได้อย่างไร ตราบใดที่ผลกำไรจากการฮุบป่าแปรสภาพเป็นฟาร์มปศุสัตว์ยังสูงลิ่วเมื่อเทียบกับความเสี่ยงที่จะถูกดำเนินคดี การบูรณะทางหลวง BR-319 จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่เชื่อมสองเมืองเข้าหากัน แต่กำลังเปิดทางให้ขบวนการอาชญากรรมหยั่งรากลึกเข้าไปในใจกลางป่าแอมะซอนอย่างยากจะฟื้นคืน