นายกฯ อนุทิน สยบกระแสผูกขาดกะเพรา ยันคุ้มครองพันธุ์พืชไม่กระทบคนปลูก-แม่ค้า

สำหรับคนไทย กะเพราไม่ได้เป็นเพียงพืชสวนครัว แต่เป็นหัวใจของอาหารจานด่วนที่หล่อเลี้ยงชีวิตประจำวันตั้งแต่เช้าจรดค่ำ เมื่อมีกระแสเรื่องการให้สิทธิคุ้มครองพันธุ์กะเพรา จึงเกิดความกังวลลุกลามอย่างรวดเร็วว่าวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวบ้านจะถูกข้อกฎหมายปิดกั้นหรือไม่

ข้อกังขาในสังคมเริ่มคลี่คลายลงเมื่อนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล (Prime Minister Anutin Charnvirakul) ออกมายืนยันด้วยตัวเองว่า การให้สิทธิคุ้มครองพันธุ์พืชแก่กะเพรา 4 สายพันธุ์ จะไม่กระทบสิทธิของประชาชนทั่วไปในการเพาะปลูกเพื่อบริโภคเองหรือเก็บขาย คำชี้แจงนี้ช่วยสร้างความมั่นใจให้แก่เกษตรกร พ่อค้าแม่ค้า และผู้บริโภคที่เกรงว่าจะติดเงื่อนไขการเพาะปลูกและการใช้เมล็ดพันธุ์

บรรยากาศในตลาดสด อำเภอพิมาย (Phimai) จังหวัดนครราชสีมา (Nakhon Ratchasima) ในช่วงเดือน ต.ค. (Oct) สะท้อนความจริงข้อนี้ได้ชัดเจน ผ่านภาพถ่ายของ ประสิทธิ์ ตั้งประเสริฐ (Prasit Tangprasert) ซึ่งแม่ค้าแผงผักยังคงวางขายใบกะเพราสดตามปกติ ชี้ให้เห็นว่าในชีวิตประจำวันของชุมชน ใบกะเพรายังคงเป็นพืชหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจฐานรากโดยไม่สะดุด

ขอบเขตสิทธิคุ้มครองกับข้อเท็จจริงในแปลงเกษตร

นายอนุทิน (Anutin) ได้ชี้แจงระหว่างปฏิบัติหน้าที่ในกรุงเทพฯ (Bangkok) ว่า สิทธิคุ้มครองดังกล่าวมีผลเฉพาะสายพันธุ์ที่พัฒนาขึ้นโดย MARPC เท่านั้น ไม่ได้ครอบคลุมถึงสายพันธุ์พื้นเมืองหรือพันธุ์ดั้งเดิมที่เกษตรกรไทยปลูกกันอยู่ทั่วไป โดยในระบบฐานข้อมูลมีตัวเลขระบุ 4202 และ 9991 เกี่ยวข้องกับกระบวนการบันทึกสายพันธุ์ การที่รัฐบาลเร่งชี้แจงจึงช่วยตัดข้อกังขาเรื่องการผูกขาดพืชอาหารประจำชาติได้ทันท่วงที

ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นในจังหวะที่รัฐบาลต้องบริหารจัดการประเด็นสาธารณะอย่างระมัดระวัง สำนักข่าว Reuters รายงานว่า นายอนุทินกลับเข้าสู่อำนาจด้วยแรงหนุนในวงกว้างพร้อมแนวทางชาตินิยม ขณะที่ The Japan Times รายงานว่า รัฐบาลต้องเตรียมรับมือกับปัญหาค่าครองชีพและวิกฤตพลังงานที่ท้าทายเศรษฐกิจ ท่ามกลางบรรยากาศการเมืองที่ต้องรักษาเสถียรภาพ ความกังวลเรื่องปากท้องของชาวบ้านแม้เพียงพืชผักสวนครัวจึงกลายเป็นเรื่องที่ฝ่ายบริหารไม่อาจนิ่งนอนใจ

บทเรียนจากความตระหนกเรื่องสิทธิคุ้มครองพันธุ์พืช

ข้อถกเถียงที่เกิดขึ้นสะท้อนชัดว่า สังคมระแวงบทบาทของกลุ่มทุนใหญ่ในห่วงโซ่อาหารอย่างยิ่ง แม้ในทางกฎหมาย การยื่นจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ของ MARPC จะจำกัดเฉพาะสายพันธุ์ที่พัฒนาขึ้นเพื่อผลิตภัณฑ์อาหารสำเร็จรูป แต่การสื่อสารที่ยังไม่ทั่วถึงในระยะแรกย่อมทำให้เกิดความเข้าใจผิดว่า ชาวบ้านอาจเสี่ยงผิดกฎหมายเพียงเพราะเด็ดใบกะเพราหลังบ้านมาทำกับข้าว

เมื่อฝ่ายบริหารออกมายืนยันให้ความกระจ่าง ความกังวลในตลาดสดตั้งแต่ต่างจังหวัดจนถึงเมืองหลวงจึงเริ่มคลี่คลาย สิ่งที่เรื่องนี้ทิ้งไว้ให้เห็นคือ เส้นแบ่งระหว่างการคุ้มครองนวัตกรรมเกษตรของเอกชนกับการดูแลความมั่นคงทางอาหารของชุมชนยังเป็นประเด็นอ่อนไหวสูง รัฐบาลจำเป็นต้องสื่อสารให้รัดกุม เพราะสำหรับคนหาเช้ากินค่ำ ความมั่นใจว่าจะยังปลูกและขายกะเพราได้อย่างอิสระ คือสิ่งที่มีความหมายต่อค่าครองชีพในแต่ละวันอย่างแท้จริง