ตลาดโลกของวัดวาอาราม

การที่ประเทศไทยเลือกภาพยนตร์ “9 วัดสู่สวรรค์” เพื่อส่งเข้าชิงรางวัลออสการ์ สาขาภาพยนตร์นานาชาติยอดเยี่ยมครั้งที่ 99 อาจดูเหมือนเป็นการส่งเสริมวัฒนธรรมโดยตรง อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจนี้โดยสมาพันธ์สมาคมภาพยนตร์และเนื้อหาแห่งชาติ ซึ่งประกอบด้วยผู้กำกับ ผู้อำนวยการสร้าง ผู้จัดจำหน่าย และผู้ประกอบการโรงภาพยนตร์ สะท้อนให้เห็นถึงการคำนวณเชิงพาณิชย์ที่กว้างขึ้นในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกเกี่ยวกับสถานที่ทางพุทธศาสนา ภาพยนตร์เรื่องนี้ซึ่งเป็นหนึ่งใน 51 เรื่องของไทยที่มีคุณสมบัติตรงตามข้อกำหนด จึงแบกรับน้ำหนักของแบรนด์ระดับชาติไว้

ในอดีต วัดวาอารามทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางจิตวิญญาณและจุดรวมของชุมชน ปัจจุบัน วัดต่างๆ ถูกมองว่าเป็นสินทรัพย์ทางเศรษฐกิจมากขึ้น ลองพิจารณาประเทศเมียนมา ที่ซึ่งวัดโบราณและสถานที่แสวงบุญทางพุทธศาสนาถูกนำมาใช้เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว ตามรายงานเมื่อเดือนกรกฎาคม 2569 ในอินโดนีเซีย การเฉลิมฉลองมรดกร่วมกันที่วัดปรัมบานันโดยโมดีและปราโบโวในเดือนกรกฎาคม 2569 ก็ชี้ให้เห็นถึงคุณค่าทางการทูตและวัฒนธรรมที่ฝังอยู่ในโครงสร้างเหล่านี้ แม้แต่ในเกาหลีใต้ รีทรีทวัดพุทธก็ยังถูกทำการตลาดเพื่อคนโสดที่กำลังมองหาคู่ครอง ดังที่สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานเมื่อเดือนกรกฎาคม 2569 การวางตำแหน่งใหม่นี้ไม่ได้ปราศจากความซับซ้อน อัยการจีนได้ตั้งข้อหา ‘ซีอีโอพระ’ อดีตเจ้าอาวาสวัดเส้าหลินเมื่อเดือนมีนาคม 2569 ซึ่งบ่งชี้ถึงแรงกดดันทางการเงินและข้อผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นควบคู่ไปกับการทำให้พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์กลายเป็นสินค้าเชิงพาณิชย์

สำหรับเศรษฐกิจในชีวิตประจำวัน ผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรง ภาพยนตร์อย่าง “9 วัดสู่สวรรค์” หากประสบความสำเร็จ อาจช่วยขับเคลื่อนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยนักท่องเที่ยวจะออกตามหาสถานที่ที่ปรากฏในภาพยนตร์ ซึ่งหมายถึงการใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นในการเดินทาง ที่พัก อาหาร และของที่ระลึกในท้องถิ่น ส่งผลกระทบต่อธุรกิจขนาดเล็กและผู้มีรายได้รายวัน องค์การยูเนสโกเองก็เคยกล่าวไว้เมื่อเดือนพฤษภาคม 2568 ถึงศักยภาพในการ ‘ใช้ประโยชน์จากมรดก’ ที่สถานที่ต่างๆ เช่น วัดประยุรวงศาวาสวรวิหารในกรุงเทพฯ ประเทศไทย คำถามสำหรับคนในท้องถิ่นคือ รายได้ที่มีศักยภาพนี้จะแปลไปสู่ประโยชน์ที่จับต้องได้สำหรับงบประมาณรายเดือนของพวกเขาได้มากน้อยเพียงใด นอกเหนือจากภาคบริการโดยตรง

อย่างไรก็ตาม กลยุทธ์นี้มีความเสี่ยง การพึ่งพาสิ่งประดิษฐ์ทางวัฒนธรรมเพื่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจอาจทำให้จุดสนใจเปลี่ยนจากการอนุรักษ์ทางจิตวิญญาณไปสู่แรงจูงใจในการแสวงหาผลกำไร กรณี ‘ซีอีโอพระ’ ในจีนทำหน้าที่เป็นเครื่องเตือนใจถึงความทะเยอทะยานเชิงพาณิชย์ที่ไม่มีการควบคุม นอกจากนี้ แม้การเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์จะสร้างความสนใจจากนานาชาติ แต่ผลกระทบทางเศรษฐกิจในระยะยาวไม่สามารถรับประกันได้ ประเทศไทยเคยส่งภาพยนตร์เข้าชิงรางวัลออสการ์มาก่อน การส่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันชัยชนะหรือแม้แต่การเสนอชื่อ การเลือกของคณะกรรมการสะท้อนถึงความเชื่อมั่นในศักยภาพของภาพยนตร์ที่จะสร้างความประทับใจไปทั่วโลก แต่การตอบรับจากผู้ชมทั่วโลกเป็นตัวแปรอิสระ

การทดสอบที่แท้จริงคือ การที่ภาพยนตร์เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติจะสามารถนำไปสู่ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนและครอบคลุมสำหรับชุมชนรอบสถานที่เหล่านี้ได้หรือไม่ หรือว่าวัดจะกลายเป็นเพียงฉากหลังสำหรับภาพถ่ายของนักท่องเที่ยว โดยที่มูลค่าทางเศรษฐกิจของวัดถูกสกัดไปโดยผู้เล่นในอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ดังนั้น การเดินทางของภาพยนตร์สู่รางวัลออสการ์จึงไม่ใช่แค่ความพยายามทางวัฒนธรรม แต่เป็นการทดลองทางเศรษฐกิจที่ผลลัพธ์จะเปิดเผยถึงมูลค่าตลาดของมรดกศักดิ์สิทธิ์ในเศรษฐกิจโลกได้เป็นอย่างดี