อันดามันฟื้นตัวอย่างช้าๆ และไม่เท่ากัน

ที่ชายหาดลองบีชบนเกาะลันตา เก้าอี้ชายหาดถูกจัดเรียงเป็นแถวเป็นระเบียบอีกครั้ง แต่สุทธิรัตน์ กลิ่นสุคนธ์ ผู้ให้เช่าเก้าอี้อาบแดดที่นี่มานานสิบเอ็ดปี นับจุดว่างที่ไม่เคยเห็นในช่วงไฮซีซั่นก่อนปี 2020 ได้ "เราอยู่ที่ประมาณเจ็ดสิบถึงเจ็ดสิบห้าเปอร์เซ็นต์ของเดิม" เธอพูดพลางชี้ไปตามแนวชายหาดที่เคยเต็มตั้งแต่สิบโมงเช้า "ฝรั่งยุโรปกลับมาแล้ว แต่กรุ๊ปทัวร์จีนยังไม่กลับมาเหมือนเดิม"

ประโยคเดียวนี้บอกภาพการฟื้นตัวของชายฝั่งอันดามันได้ชัดเจนกว่าตัวเลขสถิติการท่องเที่ยวทางการหลายชุด ชายฝั่งตะวันตกของไทย—ภูเก็ต กระบี่ เกาะลันตา หมู่เกาะพีพี—ดึงจำนวนนักท่องเที่ยวกลับมาได้เกือบเท่าก่อนโควิดในภาพรวม ตามตัวเลขจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยสำนักงานภูเก็ต แต่องค์ประกอบของการฟื้นตัวนั้นเอียงไปด้านใดด้านหนึ่งอย่างมีนัยสำคัญต่อว่าใครได้ประโยชน์จริง

การฟื้นตัวสองแบบ ไม่ใช่แบบเดียว

นักท่องเที่ยวยุโรปและสแกนดิเนเวียที่พักระยะยาว ซึ่งเป็นกระดูกสันหลังของเศรษฐกิจไฮซีซั่นภูเก็ตและกระบี่มาโดยตลอด กลับมาเร็วและมากกว่าที่คนในวงการคาดไว้ ด้วยเที่ยวบินเช่าเหมาลำและเที่ยวบินประจำที่สายการบินฟื้นฟูเส้นทางยุโรปอย่างจริงจังกว่าเส้นทางเอเชีย นักท่องเที่ยวรัสเซียที่ถูกตัดขาดจากยุโรปส่วนใหญ่จากมาตรการคว่ำบาตรและการห้ามบินตั้งแต่ปี 2022 หันมาภูเก็ตอย่างหนักแน่น จนตัวแทนท่องเที่ยวบางรายในป่าตองบอกว่าบางสัปดาห์นักท่องเที่ยวรัสเซียกลายเป็นสัญชาติที่มากที่สุดเมื่อนับหัว

ส่วนกรุ๊ปทัวร์จีนที่ก่อนปี 2020 คิดเป็นเกือบหนึ่งในสามของนักท่องเที่ยวภูเก็ตต่อปีและหล่อเลี้ยงระบบนิเวศทั้งโรงแรมราคาประหยัด รถบัสทัวร์ และร้านค้าปลอดภาษี กลับมาเพียงบางส่วน เที่ยวบินตรงจากเมืองรองของจีนที่เคยบินหลายเที่ยวต่อสัปดาห์ไม่ได้กลับมาทั้งหมด ประกอบกับการชะลอตัวของการใช้จ่ายท่องเที่ยวขาออกของจีนและความกังวลด้านความปลอดภัยหลังเหตุการณ์หลอกลวงนักท่องเที่ยวจีนในภูมิภาค ทำให้จำนวนกรุ๊ปทัวร์ยังต่ำกว่าปี 2019 มาก แม้นักท่องเที่ยวจีนรายบุคคลที่ใช้จ่ายสูงกว่าจะเริ่มกลับมาบ้างแล้ว

"ฝรั่งยุโรปกลับมาแล้ว แต่กรุ๊ปทัวร์จีนยังไม่กลับมาเหมือนเดิม"

ใครแบกรับช่องว่างนี้ไว้

ความไม่เท่ากันนี้ส่งผลต่างกันในแต่ละส่วนของอุตสาหกรรม รีสอร์ตระดับบนที่รองรับแขกยุโรปและตะวันออกกลางที่พักระยะยาว—กลุ่มที่เติบโตต่อเนื่องจากรัฐอ่าวอาหรับพร้อมเที่ยวบินตรงใหม่ๆ—รายงานอัตราการเข้าพักเท่าหรือสูงกว่าปี 2019 ในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม ขณะที่เกสต์เฮาส์ราคาประหยัดและธุรกิจรถบัสทัวร์กรุ๊ปยังไม่ฟื้นเท่าที่ควร ผู้ประกอบการบนเกาะพีพีหลายรายบอกว่าตลาดกลายเป็นสองระดับ ที่ชายหาดดูเต็ม แต่เงินที่หมุนเวียนกระจุกตัวอยู่ในมือคนจำนวนน้อยลงที่ใช้จ่ายสูงขึ้น

กฤษดา แซ่ลิ้ม ผู้ดำเนินกิจการดำน้ำเล็กๆ ที่อ่าวนาง บอกว่าการเปลี่ยนแปลงนี้บังคับให้เขาปรับโมเดลธุรกิจใหม่ทั้งหมด เลิกรับทริปดำน้ำตื้นแบบกรุ๊ปที่เคยเต็มเรือ หันมาเน้นคอร์สดำน้ำที่ได้ใบรับรองขนาดเล็กแต่กำไรสูงสำหรับนักท่องเที่ยวยุโรปและออสเตรเลียที่พักระยะยาว "ห้าปีก่อนผมต้องการคนสี่สิบคนต่อวันจากทริปราคาถูก ตอนนี้ผมต้องการแค่สิบสองคนที่จ่ายเต็มราคา" เขาว่า "มันคือธุรกิจคนละแบบ ผมไม่แน่ใจว่าแย่กว่าเดิม แต่ใช้เวลาสองปีกว่าจะเข้าใจ"

ผลพลอยได้ด้านสิ่งแวดล้อม และขีดจำกัดของมัน

ข้อดีที่ชัดเจนของการฟื้นตัวที่ช้าและมีองค์ประกอบต่างไปคือสุขภาพของแนวปะการังในจุดดำน้ำยอดนิยมหลายแห่ง ที่การจราจรทางเรือลดลงช่วงโควิดให้เวลาแนวปะการังรอบเกาะพีพีเลและหมู่เกาะสิมิลันได้ฟื้นตัวจริง ซึ่งนักชีววิทยาทางทะเลจากสถานีวิจัยภูเก็ตของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ได้บันทึกไว้ในการสำรวจติดตามผล คำถามที่ยังค้างคาทั่วทั้งชายฝั่งคือ การฟื้นตัวนี้จะอยู่รอดหรือไม่หากนักท่องเที่ยวกลับมาเต็มจำนวนเหมือนก่อนโควิด แทนที่จะเป็นการฟื้นตัวบางส่วนและไม่เท่ากันอย่างปัจจุบัน