อย่าปล่อยให้เวทีเจรจา AI สหรัฐฯ-จีน เป็นเพียงลมปากทางการทูต

ทั้งสหรัฐอเมริกาและจีนต่างตระหนักดีว่า ปัญญาประดิษฐ์ (AI) คือสมรภูมิเชิงยุทธศาสตร์ที่อันตรายเกินกว่าจะปล่อยให้ไร้การควบคุม ทว่าในความเป็นจริง ทั้งสองฝ่ายยังไม่อาจก้าวข้ามความหวาดระแวงพื้นฐานเพื่อวางหลักเกณฑ์ร่วมกันได้อย่างเป็นรูปธรรม ดังที่สื่ออย่าง Nikkei Asia ชี้ชัดว่า สหรัฐฯ และจีนจำเป็นต้องทำให้การหารือด้าน AI มีสาระสำคัญที่จับต้องได้มากกว่าเป็นเพียงลมปากที่ว่างเปล่า เพราะที่ผ่านมา การพบปะทางการทูตมักจบลงด้วยแถลงการณ์กว้างๆ ขณะที่การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์เพื่อพัฒนาเทคโนโลยียังคงเดินหน้าอย่างไม่หยุดยั้ง

บทสนทนาที่ติดกับดักความหวาดระแวง

แม้ที่ผ่านมาจะมีความหวังว่าการเปิดฉากเจรจาอย่างตรงไปตรงมาอาจช่วยคลี่คลายความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีนให้ดีขึ้นได้ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงกลับเป็นการพูดคุยที่หยุดชะงักซ้ำแล้วซ้ำเล่าตามจังหวะความตึงเครียดทางการเมือง โต๊ะเจรจามักถูกแช่แข็งทันทีที่มีประเด็นกระทบกระทั่ง และเมื่อกลับมาเปิดใหม่อีกครั้ง เนื้อหาก็แทบไม่เคยพัฒนาไปถึงขั้นการวางข้อตกลงร่วมกัน

เดิมพันในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องภาษีศุลกากรหรือการค้าทั่วไป แต่ขยายไปสู่ระบบการตัดสินใจอัตโนมัติ โครงสร้างพื้นฐานทางข้อมูล และความมั่นคงไซเบอร์ การปล่อยให้การหารือด้านเทคโนโลยีกลายเป็นเพียงเวทีหยั่งเชิงทางการเมือง จึงสร้างความเสี่ยงต่อความปลอดภัยของระบบระหว่างประเทศโดยตรง

แรงกระเพื่อมที่ไร้เกราะกำบัง

คำถามสำคัญที่มักถูกละเลยคือ นโยบายที่ร่างขึ้นในห้องประชุมของเมืองหลวงมหาอำนาจ ส่งผลกระทบต่อภูมิภาคอย่างไร ในมิติเทคโนโลยีขั้นสูง กำแพงความลับและการปิดกั้นข้อมูลระหว่างมหาอำนาจกลับหนาแน่นขึ้นเรื่อยๆ ความไม่โปร่งใสและบรรยากาศความหวาดระแวงทำให้เวทีความมั่นคงระดับพหุภาคีเต็มไปด้วยข้อกังขา

ประเทศในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกซึ่งต้องพึ่งพาทั้งห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีของสหรัฐฯ และตลาดของจีน กำลังตกอยู่ในภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก การขาดกติกาควบคุม AI ที่ชัดเจนทำให้ประเทศขนาดกลางและขนาดเล็กต้องแบกรับความเสี่ยงจากการเผชิญหน้าของมหาอำนาจโดยไม่มีเกราะกำบัง

ตราบใดที่สหรัฐฯ ยังมองความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีของจีนเป็นภัยคุกคามโดยตรง และจีนยังมองความพยายามควบคุมร่วมกันเป็นเพียงเครื่องมือสกัดกั้นการเติบโต การเจรจาเรื่อง AI ก็ยากที่จะก้าวพ้นไปจากการแสดงท่าทีตามพิธีการ ความตึงเครียดที่แท้จริงจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าทั้งสองฝ่ายยอมนั่งลงพูดคุยกันหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่าพวกเขายังไม่อาจหาจุดบรรจบระหว่างความมั่นคงของตนเองกับเสถียรภาพของระบบโลกได้เลย